Gemeenten krijgen hun geld voor een groot deel van de rijksoverheid. Een deel van de inkomsten komt uit het zogenaamde Gemeentefonds, een fonds waarin het Rijk jaarlijks een deel van de belastingopbrengst stopt en verdeelt over de gemeenten. Deze inkomsten mag de gemeente naar eigen inzicht besteden.
Al geruime tijd hevelt de rijksoverheid bepaalde taken en bevoegdheden over naar de gemeenten. Deze decentralisatie moet gemeenten meer armslag en verantwoordelijkheden geven. Werden voorheen subsidies vanuit een Haags ministerie aan plaatselijke instellingen verstrekt, tegenwoordig hebben gemeenten een zeer belangrijke vinger in de pap als het gaat om toewijzing van het geld.

Naast inkomsten uit het Gemeentefonds ontvangen de gemeenten zogenaamde doeluitkeringen van het Rijk, uitkeringen voor een vast omschreven doel zoals openbaar vervoer of jeugdhulpverlening. Gemeenten betalen de uitvoeringskosten van het leerlingenvervoer uit deze pot. Hoeveel een gemeente krijgt, is afhankelijk van het aantal inwoners en plaatselijke omstandigheden. In de regel is het bedrag dat gemeenten ontvangen niet voldoende om het leerlingenvervoer te bekostigen. Daarom kunnen gemeenten eigen bijdragen vragen of het leerlingenvervoer efficiënter organiseren. Zie ook de "regels over leerlingenvervoer".

Daarnaast mag een gemeente zelf belasting heffen, bijvoorbeeld onroerend zaakbelasting.

De gemeente heeft een verscheidenheid aan taken, onder andere op onderwijsgebied. De gemeenteraad bestuurt het plaatselijk openbaar onderwijs. Ook voor het bijzonder onderwijs draagt ze de zorg, bijvoorbeeld voor voldoende schoolruimte. Verder draagt de gemeente zorg voor het leerlingenvervoer.